Wie vanaf de Zeedijk richting het oosten wandelt, botst onvermijdelijk op een gebouw dat weigert onopgemerkt te blijven. Wit, statig, met de allure van een grand hotel dat evengoed in Nice of Biarritz zou kunnen staan, en toch overduidelijk van hier. Het Thermae Palace torent er niet zomaar bovenuit — het regeert. En dat is precies de bedoeling geweest, van in het prille begin.

Om het Thermae Palace te begrijpen, moet eerst teruggekeerd worden naar een vorst die verliefd werd op een badplaats en die liefde nooit meer kwijtraakte. Leopold II. Niet zijn vader Leopold I, die Oostende ontdekte, maar wel de zoon die er zijn levenswerk van maakte om deze vissersstad om te toveren tot iets grandiozers: de Koningin der Badsteden.

De fundamenten daarvoor waren overigens al gelegd vóór Leopold II ook maar aan de troon dacht. Leopold I bezocht Oostende voor het eerst in 1831, amper enkele maanden na zijn eedaflegging als eerste koning der Belgen, en drie jaar later koos hij de stad al als zijn koninklijke zomerresidentie. Belangrijker nog voor wat later zou volgen: in 1838 liet hij Oostende aansluiten op het piepjonge Belgische spoorwegnet, een van de eerste op het Europese vasteland. En in 1846 ging hij nog een stap verder, met de start van een geregelde mailbootverbinding tussen Oostende en het Engelse Dover — de schakel die Londen, via Oostende, rechtstreeks verbond met Brussel en het Duitse spoorwegnet.

Wie vandaag de veerboten tussen het Kanaal ziet varen, kijkt eigenlijk naar de verre erfgenamen van die negentiende-eeuwse mailbootlijn. Spoor en boot samen maakten van Oostende, lang voor er ook maar één zuil van de latere Gaanderijen overeind stond, al een onmisbare schakel tussen het continent en Groot-Brittannië.

Die bereikbaarheid was het fundament waarop Leopold II verder kon bouwen. Kursaal, Wellington Renbaan, de Sint-Petrus-en-Pauluskerk, de stadsschouwburg — allemaal dragen ze zijn handtekening, allemaal getuigen ze van een ambitie die de gewone maat van een Belgische kuststad ver oversteeg.

In 1856 al werd, bij het boren van een put in het Leopoldpark, mineraal bronwater aangeboord. Een toevallige vondst, maar eentje die bij de koning meteen een idee deed rijpen: Oostende verdiende een kuuroord, een plek waar rijkdom en gezondheid elkaar de hand zouden reiken. Het zou nog decennia duren voor dat idee vorm kreeg. Plannen sneuvelden, architecten dienden voorstellen in die weer verworpen werden, en de eeuwwisseling kwam en ging zonder dat er ook maar één steen gelegd werd voor het thermale instituut waar Leopold van droomde.

Wat er in die tussentijd wél kwam, waren de Koninklijke Gaanderijen. Tussen 1902 en 1906 liet de koning, naar ontwerp van de Franse architect Charles Girault, een zuilengalerij van meer dan 380 meter optrekken langs de dijk — een verbinding tussen zijn Koninklijke Chalet en de renbaan, zodat hij en zijn gasten droogvoets konden wandelen, ongeacht wind of regen. Dorische zuilen, gekoppeld twee aan twee, moesten een Romeinse grandeur oproepen aan een kust waar tot dan toe vooral vissersboten en badkarretjes de plak zwaaiden.

Pas in 1929, drie decennia na die eerste boring, werden de plannen voor het echte thermale instituut goedgekeurd. Het Parijse architectencollectief Flegenheimer, Bard en Garella sloeg de handen ineen met de Oostendse stadsarchitect André-Louis Daniëls, en samen tekenden ze een gebouw dat zijn tijd ver vooruit was: neoclassicistisch van buiten, maar van binnen doordrongen van de meest moderne stijl die de jaren twintig te bieden hadden — art deco, in al zijn geometrische, weelderige glorie.

Achttien maanden bouwden ze eraan, vanaf 1931, boven en achter de bestaande Koninklijke Gaanderijen. Het resultaat was reusachtig: een instituut met Turkse baden, modderbaden, massagezalen, een zwembad dat dagelijks ververst werd met vers zeewater, én een luxueus Grand Hôtel met congreszalen, waardig genoeg voor de Europese elite die naar de Belgische kust afzakte. Op 28 juni 1933 werd het geheel plechtig geopend door koning Albert I en koningin Elisabeth — het “Palais des Thermes”, zoals het toen nog heette, was geboren.

Wat er sindsdien binnen die muren gebeurd is, tart bijna de verbeelding. Kuurgasten die er kwamen voor hun gezondheid, aristocraten die er kwamen voor het aanzien, en een architectuur die het allemaal moeiteloos droeg. De combinatie van mineraalwater en zeewater maakte van het instituut een van de belangrijkste kuuroorden van Europa. Terwijl elders de badcultuur langzaam verdween, bleef het Thermae Palace overeind — soms met vallen en opstaan, maar altijd met die onmiskenbare statigheid die het gebouw sinds zijn eerste dag uitstraalt.

Wie vandaag door de gangen van het Thermae Palace loopt, voelt iets wat weinig hotels nog kunnen bieden: gelaagdheid. De patroontegels in de gaanderijen, de art-decolijnen in de gemeenschappelijke ruimtes, de weidse kamers met zicht op zee — alles ademt een periode waarin men gebouwen niet enkel optrok om functioneel te zijn, maar om te imponeren, om een verhaal te vertellen. Brasserie Albert, met zijn no-nonsense klassiekers in een gezellige, ietwat plechtstatige sfeer, past naadloos in dat verhaal: traditie zonder stof, geschiedenis zonder stoffigheid.

En dan is er de ligging. Weinig hotels ter wereld kunnen bogen op een positie zoals deze: pal op de dijk, met de Koninklijke Gaanderijen als voorportaal en de Noordzee als voortuin. Vanuit sommige kamers kijkt men zo de horizon in, zonder dat er ook maar één ander gebouw het uitzicht verstoort. Die combinatie van monumentale architectuur en die haast onbeschaamd mooie plek aan zee, is precies wat het Thermae Palace tot icoon maakte van de Koningin der Badsteden — en wat het nog steeds is.

Grandeur alleen houdt een gebouw niet overeind. Decennia van uitstel, wisselende eigenaars en dossiers die telkens weer vastliepen, hebben hun sporen nagelaten. Wie er de voorbije jaren logeerde, zag een hotel dat weliswaar nog steeds indruk maakte, maar tegelijk stilaan om aandacht vroeg — verweerde gevels, een zwembad dat zijn beste jaren had gehad, een gebouw dat wachtte op wie het weer zou optillen naar zijn oorspronkelijke staat.

Dat moment is aangebroken. In september 2025 gingen de restauratiewerken aan de Koninklijke Gaanderijen effectief van start, en de rechterzijde van de gaanderij is intussen al grondig hersteld — beton, pleisterwerk, dak, alles onder handen genomen met de precisie die een beschermd monument verdient. Eind juni 2026 keurde de Oostendse gemeenteraad een akkoord goed tussen de stad, de Vlaamse overheid, investeringsmaatschappij PMV en hoteluitbater Restotel, met een injectie van 42,5 miljoen euro Vlaamse middelen voor de volledige restauratie van zowel de Gaanderijen als het hotel zelf. De plannen voor hoogbouw op de site, jarenlang een twistpunt, zijn definitief van tafel. Wat overblijft, is een project met één duidelijk doel: het Thermae Palace terug laten schitteren zoals het bedoeld was, mét congres- en wellnessfaciliteiten die passen bij een 21e-eeuws publiek, maar zonder de ziel van het gebouw te verloochenen.

De werken aan het hotel zelf staan gepland om begin 2027 te starten, met de ambitie om klaar te zijn tegen 2033 — wanneer het gebouw zijn honderdste verjaardag viert. Een gepast eerbetoon aan een eeuw geschiedenis, precies op tijd voor een nieuwe.

Er is iets ontroerends aan hoe een gebouw dat ooit voor koningen werd opgetrokken, vandaag vooral het decor is voor gewone mensen op hun mooiste dag. Wandel op een zaterdagnamiddag langs de Koninklijke Gaanderijen, en de kans is groot dat er ergens een bruidspaar poseert tussen de Dorische zuilen. De symmetrie, het licht dat door de glazen wand valt, de zee op de achtergrond: fotografen uit heel Vlaanderen weten deze plek te vinden, en niet zonder reden. Weinig plekken aan de Belgische kust bieden zoveel grandeur binnen één enkel beeld.

Dat is misschien wel de mooiste erfenis van Leopold II’s ambitie: een gebouw dat oorspronkelijk gebouwd werd voor de allerhoogste kringen, is uitgegroeid tot iets dat van iedereen is. Elke Oostendenaar die er voorbijwandelt, elke toerist die er een foto van neemt, elk koppel dat er “ja” zegt onder die zuilen — ze schrijven allemaal verder aan een verhaal dat in 1902 begon en dat, met de renovatie die nu volop aan de gang is, een nieuw hoofdstuk krijgt.

Het Thermae Palace was nooit gewoon een hotel. Het is het geheugen van een stad die ooit droomde koningin te worden van de kust — en die droom, ondanks alles, nooit heeft losgelaten.